महाराष्ट्र

• 
  

 

माझा महाराष्ट्र

महाराष्ट्र या नावातच सारं काही आलं!
महाराष्ट्र !

या राष्ट्रात विवधता अगदी ठासून भरलेली आहे!

इतिहास, निसर्ग, कला, साहित्य, पाककला ह्या सगळ्यात इतकं वैविध्य क्वचितच जगात आढळेल!

ह्या राष्ट्राची माती पवित्र आहे! ह्याच मातीतून शिवाजी, संभाजी जन्माला आले! ह्याच मातीत स्वराज्याचे बीज परले गेले! इथेच ते फळाला आले! इथेच अनेक अनामी वीर स्वराज्यासाठी लढले आणी कैक धारातीर्थी पडले! इथली माती त्यामुळेच लाल असेल का? माझा महाराष्ट्र

दत्तधामी औदुंबर

 

श्री गुरूदेवदत्त भाग- 2 औदुंबर हे दत्ततीर्थक्षेत्र श्री नृसिंहसरस्वतींच्या वास्तव्याने पावन झाले आहे. अनेक साधूसंतानी या स्थानाची महती गायिली आहे. संतश्रेष्ठ जनार्दनस्वामी, संत एकनाथ यांनी येथे येवून दत्तदर्शन घेतल्याचे पुरावे त्यांच्याच अभंगातून सापडतात. 

विदर्भप्रांती कारंजे गावी जन्मलेला नरहरी. बालपणापासून विरक्त वृत्तीचा. तपश्‍चर्या करून भगवद्‌प्राप्ती साधावी, असे नरहरीला वाटे. त्यासाठी ते काशीक्षेत्री गेले. श्रीकृष्णसरस्वतींकडून त्यांनी संन्यास दीक्षा घेतली आणि श्रीनृसिंहसरस्वती नाव धारण केले. त्यानंतर तीर्थाटन करीत स्वामी औदुंबर या पवित्रा एकांतस्थानी आले. या स्थानी त्यांनी कुणासही आपली ओळख त्यांनी सांगितली नाही. पण, श्रीगुरूंचा गुप्तवास प्रकट केला तो भुवनेश्‍वरीदेवींनी. 

ब्राम्हणकुमाराचा उध्दार केल्यानंतर श्रीगुरूंची किर्ती दशदिशात पसरली. भाविकांची येथे दर्शनासाठी मोठ रीघ लागली. पण, थोड्याच दिवसात श्रीगुरू येथील अनुष्ठान संपवून नृसिंहवाडीला निघाले. भाविकांचा दुःखावेग दाटून आला. त्यावेळी श्रीगुरूंनी 

येथे औदुंबरतळी सुरेखा 

असतील माझ्या विमल पादुका 

दर्शन घडता भक्तभाविका 

विमल सुखा देईन मी 

असे आश्‍वासन दिले आणि श्रीगुरू येथून निघाले. त्याच पादूकांचे औदुंबर हे पवित्रस्थान. पूर्वी येथे अंकलखोपच्या देशपांडे यांनी बांधलेली लहान घुमटी होती. सन 1870 च्या सुमारास पुण्याचे (कै) अण्णासाहेब बापट यांनी सद्याचे सुबक मंदिर बांधले आहे. मुंबईच्या प्रभाकर रानडे यांनी भाविकांच्या सहाय्याने मंदिरापुढे 1956 ला सभामंडप बांधला आहे. सुमारे दीडशे वर्षांपूर्वी 1826 च्या सुमारास गिरनार पर्वतावर तपश्‍चर्या करणारे महानयोगी श्री ब्रम्हानंद दत्तगुरूंचा दृष्टांत झाल्यामुळे औंदुबरी आले. येथे मठ बांधून त्यांनी तपश्‍चर्या सुरू केली. त्यांना येथेच दत्तदर्शन झाल्याने त्यांनी 1842 ला समाधी घेतली. त्याच्या शेजारीच शिवशंकरानंद आश्रम आहे. 

औदुंबबरवृक्षांच्या दाट छायेमुळे हे तीर्थस्थान औदुंबर नावानेच प्रसिध्दीस आले. येथे कवी सुधांशू आणि त्यांचे सहकारी सदानंद साहित्य मंडळे चालवत आहेत. 

जन्मदिवस श्री दत्तात्रेयांचा

 
दत्तजयंतीचा हा उत्सव श्री क्षेत्र नृसिंहवाडी येथे शुद्ध सप्तमीपासून पौर्णिमेपर्यंत असा दहा दिवस साजरा होतो. दत्तजन्माचा काळ म्हणून संपूर्ण मार्गशीर्ष महिना पवित्र मानला जातो आणि ते पावित्र्य काटेकोरपणे पाळले जाते. नुकताच चातुर्मास संपलेला असल्याने विविध धार्मिक विधीसाठी भाविक येथे मोठ्या प्रमाणावर येतात. तुलसी विवाहानंतर लग्नसराई सुरू होते. या क्षेत्री विवाहानंतरचे उपनयन विधी अत्यंत शास्त्रोक्त पद्धतीने केले जातात. 

मार्गशीर्ष पौर्णिमा. योगिराज श्रीगुरू दत्तात्रेयांचा जन्मदिवस. कोटी कोटी हृदयांचा आनंद दिवस. कृष्णेच्या काठावर श्रीक्षेत्र नृसिंहवाडी येथे फुलतो हा आनंद मेळा. दिवसभर दत्तनामाचा गजर सुरू असतो. माध्यान्हीच्या समयी श्रींच्या महापूजेला प्रारंभ होतो. उष्णोदक स्नान, पंचामृत स्नान, श्री रुद्रसूक्त सकृत आवर्तन घातली जातात. गंधपुष्प नैवेद्यानंतर आरती सुरू होते आणि मंत्रपुष्पांजलीने महापूजा संपन्न होते. दुपारनंतर येथे सुरू होणाऱ्या महाप्रसादाचा लाभ हजारो भाविक घेतात. सायंकाळनंतर चांदीचा पाळणा सजवून मुख्य मंदिरात आणला जातो. समारंभपूर्वक श्रींची उत्सवमूर्ती मंदिरात आणली जाते. फुलांनी सुशोभित झालेले मंदिर श्रीगुरुरायांच्या स्वागताला सज्ज होते आणि पाळणा सुरू होतो- 
फुलाफुलांनी सुगंध उधळा 
विमल जलांनो सहर्ष उसळा 
पवनलहरींनो मंगलवार्ता कळवा ग्रामोग्रामी 
अनसूयेचे धामी आले त्रैलोक्‍याचे स्वामी 
श्री अत्री ऋषी आणि महासती अनसूयेच्या पोटी श्री दत्तावतार झाला. हाच तो दिवस ज्या दिवशी त्रिगुणाचे तेज पृथ्वीवर फाकले. अंधारात चाचपडणाऱ्या लाखो जिवांना या तेजाने जीवनाचा मार्ग दाखवला. सृष्टिकर्ता ब्रह्मा, पालनकर्ता विष्णू आणि संहारक शिव हे तीनही देव एक झाले. द्वैत-अद्वैताचा भेद उरला नाही. जे ब्रह्मरूप आहे, तेच विष्णुमय आहे. तेच शिवस्वरूपही आहे. हेच सत्य आहे, शिव आहे आणि सुंदरही आहे. हे अंतिम ज्ञान ज्यांना लाभते, तेच गुरुमाया जाणू शकतात. सृष्टीच्या निर्मितीची, पालनाची, संहाराची बाधा श्री गुरूंना नाही. म्हणूनच श्री दत्त अवतार चिरंतन आहे. 

दत्तजयंतीनिमित्त
'श्री गुरुदेवदत्त' विशेष मालिकेचे साम वाहिनीवरून प्रसारण- दररोज रात्री साडेआठ ते नऊ.
पुनःप्रक्षेपण- दुसऱ्या दिवशी सकाळी साडेदहा ते अकरा.